156384707

زنان هنگام وقوع حوادث طبیعی مثل زلزله یا سیل حتی به امدادگران خانم هم اعتماد نمی‌کنند و درباره نیازهای بهداشتی‌شان سکوت را ترجیح می‌دهند.

یکی از امدادگران افتخاری نقل می‌کند: همراه با امدادگران خانم و آقا برای کمک به سیلزدگان به لرستان رفته بودیم؛ زنان هیچ اعتمادی به امدادگران مرد نداشتند؛ درباره خیرین خانم هم ابتدا مقاومت نشان می‌دادند و در مورد مشکلات و نیازهایشان به آنان چیزی نمی‌گفتند.

پیمان وفایی دانشجوی رشته دندانپزشکی که تجربه امدادرسانی در سیل اخیر لرستان را دارد در گفت و گو با خبرنگار ایرنا چنین توضیح می‌دهد: البته بعد از یکی دو ساعت صحبت و جلب اعتماد بانوان، تازه حاضر می‌شدند درباره مشکلات و نیازهای بهداشتی‌شان صحبت کنند؛ یعنی حتی صحبت راجع به این موضوع با خانم‌های دیگر را هم عیب می‌دانستند.

فرزانه پویان‌صفت امدادگر داوطلب دیگری است که به صورت داوطلبانه به مناطق سیلزده رفته بود و مشاهداتش را اینچنین روایت می‌کند: زنی را دیدیم که مشکلاتش را بیان نمی‌کرد و بعد از آنکه حالش بد شد، تازه صدای گریه‌های دلخراشش به گوش رسید و آنجا بود که به همت امدادگران خانم، زنان سیلزده جرأت پیدا کردند نیازهایشان به وسایل بهداشتی را به زبان بیاورند.

این داوطلب امدادرسانی ۲۶ ساله که اوایل امسال همزمان با جاری شدن سیلاب به لرستان رفته بود ادامه می‌دهد: روزهای اول حادثه که وسایل مردم زیر آب رفته بود همه به فکر مواد غذایی و پوشاک بودند.

وی ادامه داد: زنان آنجا به وسایل بهداشتی و لباس زیر نیاز مبرم داشتند اما بیان نمی‌کردند؛ پس از وخیم شدن شرایط یکی از زنان تازه به این مساله بیشتر توجه شد و دیگر زنان هم نیازهایشان را درخواست کردند.

این امدادگر گفت: در روز چهارم یا پنجم سیل بود که وسایل بهداشتی و لباس زیر به دست زنان بحران‌زده رسید.

پویان‌صفت در ادامه به موضوع دیگری آن هم نحوه ارائه وسایل بهداشتی زنان در شرایط بحران اشاره و تاکید کرد: بعضی اوقات مشاهده شده بسته‌های بهداشتی بین جمعیت پرتاب می‌شود و خانم‌ها اکراه دارند جلو مردان و در فضایی عمومی این وسایل را بردارند.

وی افزود: البته من وقتی برای کمک به سایر مناطق دورافتاده کشور هم می‌روم در بین زنان این مشکل را بسیار می‌بینم و به نظرم تابویی است که باید شکسته شود.

زنان آسیب‌پذیرتر در حوادث

به گزارش ایرنا طرح مساله آسیب‌دیدگی شهروندان در زمان بروز حوادث همواره محل بحث بوده و اثبات شده که زنان از مردان در جریان حوادث آسیب‌پذیرتر هستند.

غیر از ضعف آموزش‌هایی که زنان برای حفاظت از خودشان در حوادث دیده‌اند یا قدرت بدنی ضعیف‌تر در مقایسه با مردان برای نجات خودشان، بانوان با مشکلات دیگری از جمله مطالبه و درخواست برای رفع نیازهای بهداشتی‌شان نیز مواجه هستند؛ موضوعی که تابو خوانده می‌شود و در صورت بی‌توجهی به آن، سلامت زنان را بیشتر به مخاطره می‌اندازد.

نیاز به وسایل بهداشتی، لباس زیر، پد بهداشتی، استحمام، موادشوینده و بهداشتی و نیاز به استفاده از سرویس بهداشتی تنها بخشی از مسائلی است که در زمان بروز حوادث زنان را بیشتر از مردان درگیر می‌کند و کمتر به آن پرداخته می‌شود.

و این درحالی است که به بیان امدادگران که بارها تجربه حضور در حوادث را دارند، بروز حادثه در خلقیات و عادات زنان نیز تاثیر می‌گذارد و نیازهای آنان به وسایل بهداشتی در مقایسه با وضعیت عادی بیشتر هم می‌شود.

جای نیازهای زنان در امدادرسانی

توجه به نیازهای همه اقشار درگیر با حوادث بویژه زنان، نکته مهمی است که باید در همه فرآیندهای امدادرسانی مورد توجه باشد؛ موضوعی که نقدهایی در شرایط کنونی به آن وارد است و گفته می‌شود چرا این مساله بعضی مواقع، در برخی حوادث آنچنان که باید در اولویت قرار نمی‌گیرد.

مشکلی که امدادگران داوطلب یا شهروندان درگیر با حادثه که آن را مشاهده کرده‌اند با صراحت بیشتری آن را بیان می‌کنند و البته متولیان امدادرسانی نیز ضمن اینکه مدعی هستند امدادرسانی را بدون توجه به اقشار جامعه هدف برای همه انجام می‌دهند اما در عین حال معتقدند که همه نهادهای متولی باید در این زمینه پای کار بیایند و کمک کنند.

156384695

محمدحسین کُبادی رئیس پایگاه امداد کوهستان، سیلاب و غواصی جمعیت هلال احمر در گفت وگو با خبرنگار ایرنا می‌گوید: وقتی حادثه‌ای رخ می‌دهد آسیب‌دیدگان از همه اقشار از جمله سالمندان، کودکان، زنان و مردان درگیر می‌شوند.

وی تاکید دارد: امدادگران برای کمک به آسیب‌دیدگان تفاوتی قائل نمی‌شوند و فرقی بین زن، مرد، کودک و سالمند نمی‌گذارند.

کبادی می‌گوید: در حوادث پیش‌بینی نشده ۲ بخش بهداشتی و تقویت روحی نیز وجود دارد؛ در بخش بهداشتی، پیش بینی همه مسائل انجام می‌شود و در بخش روانی «تیم‌های سحر» را داریم که در واقع وظیفه ساماندهی حمایت‌های روانی اجتماعی را برعهده دارند.

وی اضافه می‌کند: اقداماتی از قبیل حمایت‌های عاطفی زنان، بازی درمانی کودکان و … برعهده گروه سحر است که تیم‌هایی آموزش دیده و متخصصی هستند و پس از بروز بلایای طبیعی و بحران‌ها در محل حادثه حاضر می‌شوند و با بررسی وضعیت روانی آسیب دیدگان اقدام به اجرای برنامه‌های حمایتی می‌کنند.

کبادی در پاسخ به اینکه چرا نیازهای بهداشتی در برخی مناطق سیل زده طی اوایل امسال با تأخیر به دست مخاطبان رسیده است می‌گوید: در روزهای اول سیل امسال، به علت گستردگی که ۲۲ استان را در بر می‌گرفت ما اولویت‌بندی‌هایی داشتیم که اولویت اول جان انسان‌ها بود، سپس نیروهایمان را براساس اولویت‌بندی سازماندهی کردیم و به این نیازها هم توجه شد.

چرایی جامعه‌شناختی خودسانسوری زنان

کارشناسان دلایل مختلفی را برای سکوت زنان در زمان بروز بحران بیان می‌کنند و مهمترین آنها این است که زنان گمان می‌کنند اگر درباره نیازهای بهداشتی‌شان صحبت کنند خود را در مقابل عرف و ارزش‌های جامعه قرارداده‌اند یا از استانداردهایی در جامعه تخطی کرده‌اند.

مصطفی خالق‌پور کارشناس مسائل اجتماعی و دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی معتقد است: زنان هنگام سخن گفتن از چنین مسائلی همواره شمشیر وجدان را بالای سر خود می‌بیینند که نکند مرتکب فعلی غیراخلاقی و ضدارزش شوند.

وی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا ادامه می‌دهد: در واقع سخن نگفتن و سرکوب امور زنانه در زنان نهادینه شده و حالت خودسانسوری به خود گرفته است.

به باور این جامعه‌شناس، زنان از برخی نیازهایشان و مسائل مربوط به نیازهای بهداشتی خود سخن نمی‌گویند تا مورد قضاوت و محاکمه وجدان عمومی قرار نگیرند و از فرهنگ معیار و استاندارد شده جامعه تخطی نکنند؛ فرهنگ معیار و وجدان عمومی که ارزش‌های جنس مذکر آن را شکل می‌دهد.

خالق‌پور تاکید می‌کند: زنان روایتگر مسائل و مشکلات خود نیستند و حتی برای تثبیت ارزش‌های جنس مذکر، مسائل و مشکلاتشان طرد یا سرکوب می‌شود.

وی اضافه می‌کند: حذف، طرد، سرکوب، در پرانتز گذاشتن و به حاشیه راندن زنانگی که شکل تاریخی، فرهنگی و اجتماعی دارد، به مرور، طبیعی قلمداد شده و خود زنان نیز آن را طبیعی انگاشته‌اند؛ چنین وضعیتی باعث همنشینی مردانگی با امور ارزشمند و همنشینی زنانگی با امور پست و بی‌ارزش شده است.

این جامعه‌شناس استدلال کرد: در این شرایط مردانگی با عقلانیت، منطق، ارزش و … همنشین و همراه شده و در مقابل، زنانگی با احساس، عاطفه، غریزه، امور غیرعقلانی و غیرمنطقی گره خورده است؛ همانقدر که سخن گفتن از مسائل مردانه ارزش مند تلقی، سخن گفتن از مسائل زنانه، پست و بی‌ارزش پنداشته می‌شود.

زنانگی و تابو

خالق‌پور با بیان اینکه تابو مقوله‌های اجتماعی و فرهنگی است اضافه می‌کند: سخن گفتن و مطرح کردن بعضی پدیده‌ها و مسائل به لحاظ اجتماعی و فرهنگی در جامعه ممنوعیت و محدودیت دارد و امری ضدارزش و ناهنجار تلقی می‌شود.

به گفته وی، زنانگی و مسائل مربوط به جنس زن از جمله پدیده‌هایی است که همواره سخن گفتن از آنها تابو به شمار می‌رفته است؛ این البته مسأله‌ای فرهنگی است و به ارزش‌ها و هنجارهای حاکم بر جوامع انسانی بستگی دارد.

این جامعه‌شناس توضیح می‌دهد: به طور مثال در جوامع توسعه یافته که افراد فارغ از جنسیت نگریسته می‌شوند، محدودیت‌های کمتری نسبت به امر زنانه وجود دارد.

وی می‌افزاید: در نتیجه در این جوامع زنان بدون ترس، شرم یا گناه، خود روایتگر مسائل مربوط به نیازهای خود هستند و در چنین فرهنگ‌هایی امر زنانه همانقدر ارزشمند است که امر مردانه دارای ارزش است و صحبت کردن از زنانگی و مسائل مربوط به آن همانقدر پذیرفته شده است که صحبت کردن از مردانگی و مسائل مربوط به آن.

خالق‌پور بیان می‌کند: در جوامع مردسالار، داستان به کلی فرق می‌کند؛ امر مونث، امری درجه دوم یا پست تلقی می‌شود، در نتیجه سخن گفتن از مسائل زنان، مانند استفاده از وسایل بهداشتی که اموری طبیعی و فیزیولوژیک هستند، با احساس شرم، ترس یا گناه همراه است.

کار شاق تابوشکنی

مساله مهمی که اینک وجود دارد اینکه این چنین تابوها تا چه زمانی قرار است وجود داشته باشند و چرا از بین نمی‌روند؟

کارشناسان شکستن تابو را نیازمند فرآیندهایی پیچیده و زمان‌بر معرفی می‌کنند زیرا با خرده فرهنگ‌ها، ارزش‌ها و رفتارهای مردم در فرهنگ عمومی هر جامعه عجین شده است و به این راحتی از بین نمی‌رود.

اما در عین حال، تشدید فعالیت‌های هدفمند رسانه‌ای در این زمینه و بیان مکرر این مشکلات از یک سو و چاره اندیشی متولیان و مسئولان به منظور هم جبران کاستی‌های مربوط به این موضوعات در حوزه عملیاتی امدادرسانی و هم طرح مساله در جامعه، می‌تواند بیشتر راهگشا باشد.

گزارش از: سیمین یزدانپناه